Program kółka
I. Charakterystyka programu

Program kółka ekologicznego "Ekoludek" dotyczy I etapu edukacyjnego szkoły podstawowej. Proponowana tematyka stanowi uzupełnienie i poszerzenie treści z zakresu edukacji ekologicznej w klasach I - III.
Jednym z najważniejszych zadań edukacji ekologicznej jest uczenie ekologicznego myślenia, podniesienie kultury ekologicznej oraz kształtowanie właściwych postaw wobec problemów ochrony środowiska. Natomiast bezpośredni kontakt ze środowiskiem uwrażliwia na piękno przyrody, uświadamia dzieciom, że postawa człowieka wobec środowiska może stać się ważnym instrumentem ochrony zasobów Ziemi.
Realizowane na zajęciach kółka zagadnienia łączą teorię z praktyką i dotyczą najbliższego środowiska, a więc domu, szkoły, osiedla, miasta, regionu oraz stopniowo rozszerzają się na treści dotyczące kraju i świata. Metody i formy pracy dostosowane są do możliwości intelektualnych uczniów. Wycieczki, konkursy, przestawienia, gry i zabawy dydaktyczne, działalność plastyczna, wykonywanie doświadczeń oraz konkretne działania w środowisku i dla środowiska sprzyjają łatwiejszemu przyswajaniu wiedzy, umiejętności oraz dają uczniom wiele satysfakcji.



II. Cele edukacyjne kształcenia i wychowania ekologicznego

Nadrzędnym celem tego programu jest skuteczne i efektywne kształtowanie postaw dzieci zgodnych z etyką ekologiczną. Program służy nie tylko pogłębieniu i poznaniu nowej wiedzy , ale pobudza aktywność dzieci i ich twórcze myślenie. Uczy współdziałania w zespole, kształtuje właściwe postawy. Proponowany program pomaga dzieciom ciekawie i pożytecznie spędzić czas wolny.
    Z celu nadrzędnego wynikają cele szczegółowe:
  • zapoznanie uczniów z zależnościami zachodzącymi między organizmem a jego środowiskiem oraz między działalnością człowieka a przyrodą
  • poznanie problemów ekologicznych najbliższego i dalszego środowiska
  • kształtowanie umiejętności dotyczących poznania środowiska i działania w nim
  • projektowanie i przeprowadzanie różnych doświadczeń
  • nauka ekologicznego życia we własnym domu
  • poznanie ważniejszych motywów oraz sposobów i ochrony i kształtowania środowisk
  • kształtowanie proekologicznych postaw u dzieci
  • doskonalenie różnych umiejętności
  • twórcze wykorzystanie zdobytej wiedzy




III. Treści programowe

Treści edukacyjne i działania ekologiczne zostały zgrupowane wokół trzech bloków tematycznych:
I. Poznajemy bliższe i dalsze środowisko
II. Środowisko potrzebuje nas, nam jest potrzebne środowisko
III. Środowisko w niebezpieczeństwie

Treści zawarte w programie mogą być realizowane w dowolnej kolejności i modyfikowane przez nauczyciela w zależności od potrzeb i możliwości dzieci. Treści zostały dobrane w taki sposób, aby były ciekawe, pobudzały do myślenia, poszukiwania, a przede wszystkim do działania. Zajęcia kółka ekologicznego odbywają się co dwa tygodnie i trwają 90 minut. Poszczególne tematy zajęć mogą być realizowane w ciągu jednego lub kilku spotkań, w zależności od potrzeb i uznania nauczyciela.




Bloki tematyczne:


I. POZNAJEMY BLIŻSZE I DALSZE ŚRODOWISKO

Lp. Tematyka zajęć Sposoby realizacji Osiągnięcia ucznia - uczeń potrafi:
1. Piękno przyrody najbliższej okolicy
  • wycieczka :obserwacje elementów przyrody, fotografowanie
  • zajęcia w plenerze, wykonanie ilustracji "Moja miejscowość"
  • dokonać obserwacji przyrody, wymienić jej elementy
  • przedstawić swoje wrażenia w formie plastycznej
2. Bliżej świata przyrody
  • piesze wycieczki, obserwacje przyrodnicze
  • sporządzenie przewodnika po środowiskach ( las, łąka)
  • rozpoznawać i nazywać podstawowe rośliny i zwierzęta określonych środowisk
  • spędzać czas wolny na łonie natury
3. Ekosystemy leśne
  • wycieczka do pobliskiego lasu, rozpoznawanie drzew, kalkowanie kory
  • oglądanie albumów, nazywanie zwierząt leśnych
  • wyjazd na ścieżkę przyrodniczą do Rachowic i Brynku
  • notowanie spostrzeżeń
  • spotkanie z leśniczym
  • udział w konkursie plastycznym
  • rozpoznać róże gatunki drzew oraz mieszkańców lasu
  • rozróżnić rodzaje lasów
  • określić zależności pokarmowe w lesie
4. Czy możemy pomóc w pielęgnowaniu zasobów leśnych?
  • wycieczka do szkółki leśnej
  • oglądanie filmu "Las i jego mieszkańcy"
  • zbieranie żołędzi dla potrzeb szkółki leśnej
  • zbiórka makulatury
  • wykonanie plakatów "Szanuj las"
  • rozumieć i dostrzegać potrzebę ochrony lasów
  • uzasadniać konieczność zbierania makulatury
  • dostrzegać przyrodnicze i gospodarcze znaczenie lasów
5. Co w trawie piszczy - obserwacja łąki
  • sadzenie roślin doniczkowych w klasie
  • wycieczka do Ogrodu Botanicznego
  • wycieczka do Palmiarni
  • konkurs plastyczny na temat wrażeń z wycieczki
  • potrafi założyć uprawę roślin
  • wie, jak o nie dbać
  • rozpoznawać gatunki roślin egzotycznych
  • przedstawić swoje wrażenia w formie plastycznej
6. Rośliny umilają nam życie
  • sadzenie roślin doniczkowych w klasie
  • wycieczka do Ogrodu Botanicznego
  • wycieczka do Palmiarni
  • konkurs plastyczny na temat wrażeń z wycieczki
  • potrafi założyć uprawę roślin
  • wie, jak o nie dbać
  • rozpoznawać gatunki roślin egzotycznych
  • przedstawić swoje wrażenia w formie plastycznej
7. Zakładamy szkolny ogródek
  • sadzenie różnych roślin
  • wykonanie tabliczek z nazwami posadzonych roślin
  • właściwie dbać o rośliny
  • dostrzegać znaczenie zieleni na samopoczucie człowieka
8. Pomagamy zwierzętom przetrwać zimę
  • wykonanie karmników
  • dokarmianie ptaków zimą
  • zbieranie pożywienia dla zwierząt leśnych
  • uzasadnić potrzebę pomagania zwierzętom w czasie zimy
  • uczestniczyć w wykonywaniu karmników
9. Pomagamy mieszkańcom schroniska
  • zbiórka karmy i innych artykułów dla mieszkańców schroniska
  • udział w konkursie ekologicznym
  • wykonanie plakatów "Pomóż zwierzętom w schronisku"
  • uzasadnić potrzebę pomagania zwierzętom
10. Zwierzęta znane i lubiane
  • zdjęcia naszych domowych zwierząt
  • albumy, czasopisma ze zdjęciami ulubionych zwierząt
  • konkurs plastyczny "Jak opiekuję się swoim zwierzęciem"
  • okazywać wrażliwość i troskę o zwierzęta
  • reagować na złe traktowanie zwierząt
  • rozpoznawać różne zwierzęta
11. Ciekawostki świata zwierząt
  • albumy ze zdjęciami zwierząt
  • czasopisma i filmy przyrodnicze
  • wykonanie albumu "Zwierzęta świata"
  • rozpoznać zwierzęta egzotyczne
  • opowiedzieć o ich trybie życia
  • uzasadnić potrzebę pomocy zwierzętom
12. Zbiorniki wodne
  • filmy oraz programy multimedialne
  • książki, albumy, czasopisma
  • konkurs plastyczny "Życie w wodzie"ˇ wycieczka nad zbiornik wodny np. w Czechowicach
  • opowiedzieć, jak woda krąży w przyrodzie
  • wyjaśnić znaczenie wody w życiu ludzi, zwierząt i roślin
  • wymienić rodzaje zbiorników wodnych, zwierzęta i rośliny wodne
13. Wykorzystanie bogactw świata przyrody
  • albumy, książki, czasopisma
  • wykonanie plakatów zachęcających do racjonalnego wykorzystywania zasobów przyrodyˇ
  • dyskusje, "burza mózgów"
  • określić, w jaki sposób człowiek korzysta z bogactw przyrody
  • uzasadnić konieczność racjonalnego korzystania z zasobów przyrody
  • określić zagrożenia wynikające z rabunkowej działalności człowieka
14. Moja miejscowość za 10 lat
  • przygotowanie gazetki z prac plastycznych "Gliwice za 10 lat"
  • myśleć perspektywicznie
  • przewidywać skutki działalności człowieka
  • rozwijać więź ze środowiskiem


II. ŚRODOWISKO POTRZEBUJE NAS, NAM JEST POTRZEBNE ŚRODOWISKO

Lp. Tematyka zajęć Sposoby realizacji Osiągnięcia ucznia - uczeń potrafi:
1. Ekologiczne uprawy na polu i w ogrodzie
  • wycieczka do ekologicznego gospodarstwa
  • gazetka - produkty ekologiczne
  • samodzielne przygotowanie soków, surówek
  • określić cechy gospodarstwa ekologicznego
  • wyjaśnić, dlaczego nie uprawiamy warzyw w pobliżu ulic
  • wskazać naturalne sposoby pozbywania się szkodników
2. Czym jest powietrze?
  • rozmowy, książki
  • wykonanie doświadczenia
  • wiersz "Piotruś i powietrze"
  • podać skład skład chemiczny powietrza
  • wyjaśnić wpływ czystego powietrza na zdrowie człowieka
  • wskazać, co zanieczyszcza powietrze
3. Wody w mojej okolicy i ich ochrona
  • degustacja wód przyniesionych przez uczniów ( po przegotowaniu)
  • ulotki informacyjne
  • wykonanie gazetki "Obieg wody w przyrodzie"
  • zrozumieć znaczenie wody w przyrodzie
  • określić kilka sposobów ochrony wody przed zanieczyszczeniami
4. Oszczędzamy wodę w szkole i w domu
  • obejrzenie filmu "Woda", omówienie jego treści
  • utworzenie ekozespołu
  • konkurs na najciekawszy plakat "Oszczędzamy wodę"
  • wywieszenie haseł propagujących oszczędzanie wody w toaletach szkolnych
  • pomiary zużycia wody
  • zrozumieć potrzebę oszczędzania wody
  • włączyć się do działań ekologicznych
  • przedstawić w formie plastycznej swoje przemyślenia
  • podać swoje przykłady oszczędzania wody
5. Co to jest energia?
  • zapoznanie z pojęciami dotyczącymi energii
  • wycieczka do Zakładu Energetycznego w Gliwicach
  • źródła i rodzaje energii
  • zrozumieć nowe pojęcia
  • formułować pytania i wyciągać wnioski
6. Jak można oszczędzać energię elektryczną, gazową i cieplną?
  • utworzenie ekozespołu
  • wiersz "Oszczędzaj energię"
  • propozycje, jak oszczędzać energię
  • urządzenia i odbiorniki energooszczędne
  • zapisywanie pomiarów zużycia energii
  • wykaz urządzeń zużywających energię
  • uzasadnić, dlaczego należy oszczędzać energię
  • włączyć się do działań ekologicznych
  • podać przykłady oszczędzania energii
  • odczytać moc urządzeń oraz zużycie energii
7. Odpady są tam, gdzie są ludzie
  • praca w grupach i rozmowa: jakie odpady spotykamy w różnych miejscach
  • wycieczka - PUS
  • pomysły na zmniejszenie ilości śmieci
  • dostrzegać wpływ codziennych czynności na stan środowiska
  • dokonać obliczeń zużywania w domu zasobów naturalnych
  • pracować w grupie
8. Segregacja odpadów i recykling
  • rozmowa, jak postępujemy ze śmieciami
  • przykłady ponownego wykorzystania odpadów na zajęciach plastycznych i technicznych
  • wykorzystanie odpadów w produkcji masowej
  • ustawienie w szkole pojemników na zużyte baterie
  • oznakowanie pojemników na makulaturę, szkło, plastik
  • opracowanie gazetki ekologicznej "Nasza Ziemia"
  • wykonanie planszy "Co można kompostować?"
  • wyjaśnić pojęcie recyklingu
  • włączyć się do działań proekologicznych
  • posegregować odpady według rodzajów możliwych do odzysku
  • zrozumieć potrzebę zbierania surowców wtórnych
  • przedstawić swoje przemyślenia w formie plastycznej
9. Estetyka naszego najbliższego otoczenia
  • wycieczka do lasu, na przystanek, na boisko szkolne - zwrócenie uwagi na ilość pojemników na śmieci
  • lokalizacja dzikich wysypisk śmieci, zanotowanie poczynionych obserwacji
  • obserwować i dostrzegać negatywne skutki działalności człowieka
  • utrwalać wiedzę ekologiczną
  • współpracować w grupie
  • wyciągać właściwe wnioski
10. Korzyści z odzysku
  • wykorzystanie makulatury na zajęciach plastyczno-technicznych
  • wykonanie torby na zakupy z ekologicznych materiałów
  • naprawa zepsutych zabawek i przekazanie ich innym dzieciom
  • wykonanie elementów dekoracyjnych z drewnianych odpadów produkcyjnych
  • wykorzystywać surowce wtórne
  • włączyć się do działań ekologicznych
11. Udział w imprezach ekologicznych i akcjach porządkowych
  • "Sprzątanie Świata"
  • "Święto drzewa"
  • Dzień Ziemi
  • wiosenne porządki
  • piknik ekologiczny
  • happeningi ekologiczne
  • współpracować z innymi na rzecz środowiska
12. Ekologiczne zakupy - z wizytą w sklepie
  • wycieczka do sklepu "Zdrowa żywność"
  • wycieczka do sklepu, sporządzenie wykazu produktów ze znakiem ekologicznym
  • wyszukiwanie opakowań "przyjaznych dla środowiska"
  • zorganizowanie spotkania "zdrowy styl życia"
  • dostrzec zależność między odżywianiem się a zdrowiem
  • wybrać odpowiednie produkty
13. Różne formy ochrony środowiska
  • przedstawienie teatralne o tematyce ekologicznej
  • rozmowy, "burza mózgów"
  • wykonanie gazetki " My i ekologia "
  • konkurs plastyczny "Żyjemy w zgodzie z przyrodą"
  • wskazać pozytywne i negatywne skutki działalności człowieka
  • wskazać sposoby ochrony i poszanowania otaczającego środowiska
14. Chronione rośliny i zwierzęta
  • albumy, ilustracje
  • wystawa plastyczna "Zwierzęta i rośliny chronione"
  • pogadanka, rozmowy
  • filmy przyrodnicze
  • wymienić i rozróżnić kilka zwierząt i roślin chronionych
  • wskazać gatunki zwierząt, którym grozi wyginięcie
  • wyjaśnić, dlaczego musimy chronić zwierzęta i rośliny
15. Parki narodowe
  • albumy, ilustracje
  • filmy przyrodnicze
  • rozmowy, dyskusje
  • gazetka tematyczna
  • wskazać na mapie Polski położenie parków narodowych
  • wyjaśnić konieczność tworzenia parków narodowych, rezerwatów
  • wyjaśnić pojęcia: park narodowy, rezerwat


III. ŚRODOWISKO W NIEBEZPIECZEŃSTWIE

Lp. Tematyka zajęć Sposoby realizacji Osiągnięcia ucznia - uczeń potrafi:
1. Oceniamy stan środowiska w naszym najbliższym otoczeniu
  • wyjaśnienie pojęć: ekologia, równowaga biologiczna, ochrona środowiska metodą "kuli śniegowej"
  • wycieczka po okolicy· rozmowa: co zostało zniszczone w najbliższym środowisku?, co pięknego zachowało się w naszym krajobrazie?
  • fotografowanie najładniejszych miejsc znajdujących się na os. Kopernika
  • wystawa zdjęć o tematyce ekologicznej
  • ocenić stan środowiska najbliższej okolicy
  • podać przyczyny niszczenia przyrody i ich skutki
  • formułować odpowiednie wnioski
2. Badanie zanieczyszczenia powietrza w najbliższej okolicy.
  • badanie stanu zapylenia powietrza w pobliżu ul. Toszeckiej, na boisku szkolnym i w pobliskim lesie
  • wykonanie doświadczenia
  • porównanie otrzymanych wyników· karty pracy
  • zaplanować i wykonać doświadczenie
  • dokonać analizy otrzymanych wyników
  • wyciągnąć odpowiednie wnioski
3. Sposoby na zmniejszenie skażenia powietrza
  • rozmowa, dyskusja
  • "burza mózgów"
  • ulotki i publikacje ekologiczne
  • wykonanie plakatów zachęcających do dbania o czystość powietrza
  • sadzenie drzew
  • ocenić wpływ skażonego powietrza na zdrowie ludzi i środowisko
  • zaproponować sposoby dbania o czystość powietrza
4. Smog i kwaśny deszcz - co to jest?
  • książki, czasopisma , informacje z różnych źródeł
  • doświadczenie
  • wyjaśnić pojęcia: smog, kwaśne deszcze
  • zaplanować i wykonać doświadczenie
  • wyciągnąć odpowiednie wnioski
5. Co się dzieje ze ściekami?
  • wycieczka do oczyszczalni ścieków w Gliwicach
  • rodzaje zanieczyszczeń w najbliższym otoczeniu
  • dyskusja - czy rzeka Kłodnica może być czysta?
  • badanie czystości wody ze zbiornika w Czechowicach
  • obserwować pracę oczyszczalni ścieków
  • wyciągać wnioski z doświadczenia
6. Jak ludzie zagrażają zwierzętom i roślinom?
  • albumy, czasopisma
  • dyskusja
  • wykonanie plakatów "Zagrożone zwierzęta i rośliny"
  • wyjaśnić, jak człowiek zagraża zwierzętom i roślinom
  • odczuwać współodpowiedzialność za środowisko
  • przedstawić swoje przemyślenia w formie plastycznej
7. Poznajemy substancje toksyczne
  • wykonanie ulotki o produktach niebezpiecznych
  • sporządzenie listy substancji toksycznych
  • wymienić kilka substancji toksycznych
  • współpracować w grupie
8. Hałas - jak można go ograniczyć?
  • określenie dźwięków przyjemnych i nieprzyjemnych dla ucha ( słuchanie nagrań z taśmy magnetofonowej)
  • wyznaczenie w szkole punktów o największym natężeniu hałasu
  • propozycje rozwiązań prowadzących do ograniczania hałasu
  • wyjaśnić wpływ hałasu na zdrowie i samopoczucie człowieka
  • wskazać kilka propozycji walki z hałasem
9. Dzień ciszy - bajki relaksacyjne
  • bajki relaksacyjne
  • uczestniczyć w zabawie
10. Podróż przyjazna dla naszej planety
  • wycieczka ścieżką rowerową
  • samochód z kompletem pasażerów - rozmowa
  • uczestniczyć we wspólnej wycieczce
  • przewidzieć skutki działań człowieka




IV. Ewaluacja programu

Ocena stanowi ważny element pracy nauczyciela i ucznia. Pozwala stwierdzić, czy zamierzone cele zostały osiągnięte. Program zakłada osiąganie przez ucznia umiejętności twórczego wykorzystania zdobytej wiedzy.

    Nauczyciel dokonuje oceny na podstawie:
  • obserwacji zachowań w różnych sytuacjach
  • zaangażowanie i udział w akcjach proekologicznych
  • samodzielne pisanie ulotek - broszur
  • ankieta dla dzieci i rodziców dotycząca wpływu programu na zachowanie ekologiczne dzieci w ich codziennym życiu.


Obudowa metodyczna programu:

"Ekozespół. Młodzieżowa kampania ekologicznego stylu życia "Razem chrońmy przyrodę", - Fundacja GAP Polska, Podkowa Leśna 2003
"Formy i metody pracy w kole przyrodniczym ze szczególnym uwzględnieniem metody eksperymentu" - I. Lipka, RODN "WOM" Katowice
"Poradnik instruktora szkolnych działań ekologicznych" - Z. Nitak, A. Szarzyńska - Olsztyńskie Centrum Edukacji Ekologicznej - Fundacja GAP Polska, Podkowa Leśna 2003
"Poradnik kampanii ekologicznych w szkole i społeczności lokalnej "Młodzi przyjaciele Ziemi" - Z. Nitak, A. Szarzyńska - Olsztyńskie Centrum Edukacji Ekologicznej - Fundacja GAP Polska, Podkowa Leśna 2004
Program nauczania dla I etapu - edukacji wczesnoszkolnej, "Nowa Era", 1999
"Tworzymy szkołę przyjazną środowisku" - J. Angiel, Podkowa Leśna 2003